อาการถอน Tramadol (ยาเขียวเหลือง) เป็นอย่างไร และเลิกอย่างไรให้ปลอดภัย
“พอไม่ได้กินก็ปวดเมื่อยไปทั้งตัว นอนไม่หลับ หงุดหงิดจนอยู่ไม่ได้” เป็นคำบอกเล่าที่พบบ่อยจากผู้ที่ใช้ทรามาดอล (Tramadol) หรือที่วัยรุ่นเรียกว่า “ยาเขียวเหลือง” มาระยะหนึ่งแล้วพยายามหยุด หลายครอบครัวเพิ่งรู้ว่าคนที่รักใช้ทรามาดอลก็ตอนที่เห็นอาการผิดปกติเหล่านี้ และไม่แน่ใจว่าควรรับมืออย่างไร
ทรามาดอลเป็นยาแก้ปวดที่ใช้ทางการแพทย์ แต่เมื่อถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์ในปริมาณมากและต่อเนื่อง ร่างกายจะปรับตัวจนเกิดการติด และเมื่อหยุดใช้ก็จะเกิดอาการถอน การเข้าใจว่าอาการถอนเป็นอย่างไร หนักช่วงไหน และเมื่อไรที่ต้องรีบพบแพทย์ ช่วยให้การเลิกปลอดภัยและมีโอกาสสำเร็จมากขึ้น
ทรามาดอลหรือยาเขียวเหลือง สังเกตได้อย่างไร
ทรามาดอลเป็นยาแก้ปวดในกลุ่มสารอนุพันธ์ฝิ่น (opioids) เช่นเดียวกับมอร์ฟีนและเฮโรอีน แต่มีกลไกเพิ่มเติมคือออกฤทธิ์ต่อสารสื่อประสาทเซโรโทนินและนอร์เอพิเนฟรินด้วย ในทางการแพทย์จึงใช้บรรเทาอาการปวดปานกลางถึงรุนแรงภายใต้การสั่งจ่ายของแพทย์ ส่วนพื้นฐานว่าทรามาดอลคืออะไรและทำไมถึงเสพติดได้ อ่านได้ที่Tramadol คืออะไร ทำไมยาแก้ปวดชนิดนี้ถึงกลายเป็นสารเสพติด
สิ่งที่ครอบครัวควรรู้เพื่อสังเกตได้ทัน มีดังนี้
- ชื่อที่เรียกกัน ยาเขียวเหลือง ยาแท็กซี่ ทรามาดอล Tramadol Tram หรือเรียกตามตัวเลขบนแผงยา
- ลักษณะ แคปซูลสีเขียวสลับเหลือง บางรุ่นเป็นเม็ด บรรจุเป็นแผง
- วิธีที่ใช้ กินเป็นเม็ดทีละหลายเม็ด หรือผสมกับเครื่องดื่ม เช่น น้ำอัดลม เครื่องดื่มชูกำลัง ยาแก้ไอ หรือน้ำต้มใบกระท่อม ซึ่งเป็นการผสมที่พบบ่อยในกลุ่มวัยรุ่น อ่านเรื่องกินโปรเพิ่มเติม
- ร่องรอยที่พบ แผงยาเปล่าจำนวนมาก แคปซูลสีเขียวเหลืองในกระเป๋าหรือห้องนอน ขวดน้ำอัดลมหรือขวดยาแก้ไอที่ผสมไว้
อาการถอน Tramadol เป็นอย่างไร
เมื่อใช้ทรามาดอลต่อเนื่องจนร่างกายชิน สมองและระบบประสาทจะปรับตัวให้ทำงานคู่กับยา เมื่อหยุดหรือลดปริมาณลงกะทันหัน ระบบประสาทที่เคยถูกกดไว้จะทำงานมากเกินไป จึงเกิดอาการถอน หรือที่คนทั่วไปเรียกว่า “อาการลงแดง” อาการที่พบบ่อย ได้แก่
- ทางกาย ปวดกล้ามเนื้อและกระดูก เหงื่อออก น้ำมูกน้ำตาไหล หาวบ่อย ขนลุก หนาวสั่น คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย ใจเต้นเร็ว
- ทางจิตใจ กระสับกระส่าย หงุดหงิด วิตกกังวล นอนไม่หลับ อยากใช้ทรามาดอลอย่างรุนแรง
เนื่องจากทรามาดอลออกฤทธิ์ต่อเซโรโทนินและนอร์เอพิเนฟรินด้วย บางรายจึงอาจมีอาการทางอารมณ์และจิตใจเด่นกว่าผู้ถอนสารกลุ่มฝิ่นทั่วไป เช่น วิตกกังวลมาก ตื่นตระหนก อารมณ์ซึมเศร้า หรือรู้สึกชาตามตัว อาการเหล่านี้ทำให้หลายคนทนไม่ไหวและกลับไปใช้ซ้ำ
อาการถอนหนักที่สุดช่วงไหน
สำหรับสารกลุ่มฝิ่นที่ออกฤทธิ์สั้น อาการถอนมักเริ่มภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังใช้ครั้งสุดท้าย และหนักที่สุดในช่วงวันที่ 2–3 จากนั้นอาการส่วนใหญ่มักดีขึ้นหลังผ่านไปประมาณหนึ่งสัปดาห์ แต่อาการนอนไม่หลับ อารมณ์แปรปรวน และความอยากใช้ อาจยังคงอยู่ได้นานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน ช่วงนี้จึงเป็นช่วงที่เสี่ยงต่อการกลับไปใช้ซ้ำมากที่สุด
อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาไปพบแพทย์
ถ้าหยุดใช้ได้เองให้หยุดเลย แต่ถ้ามีอาการถอนมาก หรือมีอาการต่อไปนี้ ควรรีบไปพบแพทย์หรือห้องฉุกเฉินทันที
- ชัก ทรามาดอลในขนาดสูงเพิ่มความเสี่ยงต่อการชัก โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับสารอื่น
- ซึมมาก ปลุกไม่ตื่น หายใจช้าหรือหายใจแผ่ว อาจเป็นภาวะได้รับยาเกินขนาด ซึ่งอันตรายถึงชีวิต
- สับสน เห็นภาพหลอน หรือพูดไม่รู้เรื่อง
- อาเจียนหรือท้องเสียมากจนดื่มน้ำไม่ได้ เสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ
- มีความคิดทำร้ายตัวเอง
ข้อควรรู้คือ อาการถอนทรามาดอลโดยตัวมันเองมักไม่อันตรายถึงชีวิต แต่ทรมานมาก และมักพบร่วมกับการใช้สารหลายชนิดพร้อมกัน เช่น ยาแก้ไอ น้ำกระท่อม หรือยานอนหลับ ซึ่งทำให้อาการซับซ้อนและอันตรายขึ้น อ่านเพิ่มเติมเรื่องการใช้สารเสพติดหลายชนิด
เลิก Tramadol อย่างไรให้ปลอดภัยและไม่กลับไปใช้ซ้ำ
การเลิกทรามาดอลให้สำเร็จต้องดูแลสองช่วงต่อเนื่องกัน คือช่วงถอนพิษ และช่วงฟื้นฟูหลังจากนั้น
ช่วงถอนพิษ แพทย์จะประเมินปริมาณและระยะเวลาที่ใช้ สารอื่นที่ใช้ร่วม และโรคประจำตัว แล้วให้ยาบรรเทาตามอาการ เช่น ยาช่วยให้นอนหลับ ยาคลายกังวล ยาลดอาการปวดเมื่อยและอาการทางเดินอาหาร ในรายที่อาการถอนรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาทดแทนที่ออกฤทธิ์ยาวอย่างเมทาโดน (methadone) ในระยะสั้น แล้วค่อย ๆ ลดขนาดลงจนหยุดได้ ที่ Day One Rehabilitation Center ศูนย์ได้รับอนุญาตจากกระทรวงสาธารณสุข จึงจ่ายเมทาโดนได้อย่างถูกต้อง แต่จะเริ่มจากยาจิตเวชและยาตามอาการก่อน และใช้เมทาโดนเมื่อจิตแพทย์ประเมินแล้วว่าอาการถอนรุนแรง
ช่วงฟื้นฟู การผ่านอาการถอนได้เป็นเพียงจุดเริ่มต้น สิ่งที่ทำให้หลายคนกลับไปใช้ซ้ำคือความอยากที่ยังอยู่ ความเครียด และกลุ่มเพื่อนเดิม ช่วงนี้จึงต้องฝึกทักษะรับมือกับความอยากและปัจจัยกระตุ้น ผ่านการบำบัดรายบุคคลและกลุ่มจิตบำบัด รวมถึงดูแลอาการทางอารมณ์ที่อาจเกิดร่วมด้วย ดูภาพรวมการดูแลทั้งหมดได้ที่ขั้นตอนการบำบัดแบบอยู่ประจำ 4 ระยะ
สำหรับครอบครัวที่คนที่รักยังไม่ยอมรับว่ามีปัญหา อ่านแนวทางได้ที่วิธีพูดกับคนติดยาเสพติดให้ยอมเข้าบำบัด
คำถามที่ผู้อ่านมักสงสัย
อาการถอน Tramadol อยู่นานกี่วัน อาการทางกายมักหนักที่สุดช่วงวันที่ 2–3 และดีขึ้นหลังประมาณหนึ่งสัปดาห์ แต่อาการนอนไม่หลับ อารมณ์แปรปรวน และความอยาก อาจอยู่ได้นานหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน
ยาเขียวเหลืองคือยาอะไร ยาเขียวเหลืองคือชื่อที่ใช้เรียกทรามาดอล (Tramadol) ซึ่งเป็นยาแก้ปวดกลุ่มสารอนุพันธ์ฝิ่น มักเป็นแคปซูลสีเขียวสลับเหลือง ใช้ทางการแพทย์ได้เมื่อแพทย์สั่ง แต่ถูกนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์จนเกิดการติด
หยุด Tramadol เองได้ไหม ถ้าหยุดได้เองให้หยุดเลย แต่ถ้ามีอาการถอนมาก หรือมีอาการชัก ซึมมาก หายใจช้า สับสน หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ควรรีบพบแพทย์ทันที
ตรวจปัสสาวะเจอ Tramadol ไหม ตรวจได้ ที่ Day One สามารถตรวจหาสารเสพติดในปัสสาวะได้ 10 ชนิด รวมถึงทรามาดอล อ่านเพิ่มเติมเรื่องตรวจปัสสาวะเจอสารเสพติดได้นานแค่ไหน
อาการถอนผ่านได้ เมื่อได้รับการดูแลที่ถูกต้อง
อาการถอนทรามาดอลอาจทรมานจนทำให้หลายคนคิดว่าเลิกไม่ได้ แต่อาการเหล่านี้มีช่วงที่หนักและช่วงที่ค่อย ๆ ดีขึ้น เมื่อได้รับการดูแลอาการอย่างเหมาะสม และฝึกทักษะป้องกันการกลับไปใช้ซ้ำต่อเนื่อง การเลิกยาเขียวเหลืองก็เป็นไปได้จริง ไม่ว่าคนที่คุณรักจะเคยพยายามเลิกมาแล้วกี่ครั้ง
หากคนที่คุณรักติดยาเขียวเหลืองหรือทรามาดอล และเลิกเองไม่สำเร็จ ปรึกษาทีมจิตแพทย์ของ Day One Rehabilitation Center ศูนย์บำบัดยาเสพติดแบบอยู่ประจำ ได้ทุกวัน ข้อมูลทั้งหมดเป็นความลับ
โทร : 02-028-7775
LINE : @dayone
เว็บไซต์ : www.dayonerehabcenter.com
ที่ตั้ง : 99/1 หมู่ 6 ตำบลศรีจุฬา อำเภอเมืองนครนายก จังหวัดนครนายก 26000 (ห่างกรุงเทพฯ ประมาณ 1 ชั่วโมง)
แผนที่ : https://www.dayonerehabcenter.com/map
เวลาทำการ : จันทร์–อาทิตย์ 9.00–17.00 น.