โรคสมองติดยา สมองติดยาได้อย่างไร
การทำงานของสมองที่ผิดเพี้ยนไปในผู้ติดยาเสพติด
สมองมี 2 ส่วนหลัก คือ สมองส่วนคิดทำหน้าที่คิดและตัดสินใจด้วยสติปัญญาแบบมีเหตุผล และสมองส่วนอยากเป็นศูนย์ควบคุมอารมณ์และพฤติกรรม ยาเสพติดจะกระตุ้นปลายประสาทในสมองให้หลั่งสารเคมีสมองออกมาจำนวนมาก สารเคมีสมองดังกล่าวจะไปกระตุ้นศูนย์ความสุขทำให้เกิดความรู้สึกเป็นสุขขึ้น เมื่อใช้ยาเสพติดบ่อย ๆ ครั้ง การทำงานของสมองจะเปลี่ยนแปลงไป การใช้ความคิดที่เป็นเหตุเป็นผลจะสูญเสียไปและถูกควบคุมด้วยสมองส่วนอยากแทน ผู้ที่ใช้ยาเสพติดจึงมักแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมมีอารมณ์ก้าวร้าว หงุดหงิดง่าย ไม่สามารถควบคุมตนเองได้ จึงทำให้มีการเสพยาเสพติดบ่อยขึ้น เมื่อเสพยาเสพติดบ่อยขึ้น สมองจะปรับตัวจนระบบสารเคมีสมองทำงานผิดไปจากเดิม และสารเสพติดบางชนิดยังเป็นพิษต่อเซลล์สมองโดยตรง ทำให้ความสามารถในการคิดและการจำลดน้อยลง และสารเสพติดบางชนิด เช่น ยาบ้า ยาไอซ์ กัญชา อาจทำให้เกิดอาการทางจิตได้
ทำอย่างไรให้หายจากโรคสมองติดยา มีทางเดียวเท่านั้นคือ “หยุดใช้ยาเสพติดทันที”
สมองมีโอกาสฟื้นตัวได้เมื่อหยุดเสพยาเสพติดหากสมองยังไม่ถูกทำลายอย่างถาวร เมื่อหยุดเสพอาจเกิดอาการขาดยาและอาการอยากยา ซึ่งเป็นเหตุให้หลายคนหวนกลับไปเสพอีก เพราะเมื่อสมองเปลี่ยนเข้าสู่ภาวะติดแล้ว การเลิกด้วยตัวเองตามลำพังจึงยากสำหรับหลายคน ความช่วยเหลือจากแพทย์และทีมบำบัดจึงสำคัญ สารเสพติดหลายชนิด เช่น ยาบ้า กัญชา เฮโรอีน การหยุดทันทีไม่ทำให้เกิดอาการถอนทางร่างกายที่อันตรายถึงชีวิต จึงเริ่มหยุดได้เลย แต่ผู้ที่ดื่มสุราหนักหรือใช้ยานอนหลับเป็นประจำไม่ควรหักดิบเองตามลำพัง ควรรีบพบแพทย์เพื่อวางแผนหยุดอย่างปลอดภัย และหากหยุดแล้วมีอาการมือสั่นมาก สับสน เห็นภาพหลอน หรือชัก ให้ไปโรงพยาบาลทันที จำเป็นที่ผู้ใกล้ชิดต้องให้ความช่วยเหลือและนำผู้ติดยาเข้าสู่กระบวนการบำบัดยาเสพติด เพื่อให้ผู้ติดยาสามารถเลิกยาได้อย่างถาวร
อ่านเพิ่ม: โดพามีนและระบบรางวัล ทำไมแค่ความตั้งใจจึงเลิกไม่ได้ · สมองเบลอ คิดช้าหลังใช้สารเสพติด ฟื้นตัวได้เมื่อไร · ขั้นตอนบำบัดแบบอยู่ประจำ 4 ระยะ
กระบวนการบำบัดยาเสพติดรักษารูปแบบจิต-สังคมบำบัด จะสอนเทคนิคต่าง ๆ ให้ผู้เลิกยาปรับเปลี่ยนความคิด อารมณ์และพฤติกรรม และสามารถใช้ชีวิตได้โดยไม่ต้องพึ่งพายาเสพติดได้อย่างถาวร
พฤติกรรมเงื่อนไขที่ทำให้เกิดการอยากยา
จากการทดลองที่นักวิทยาศาสตร์ให้อาหารสุนัขพร้อมกับสั่นกระดิ่งในเวลาเดียวกัน สุนัขได้เห็นและได้กลิ่นอาหารซึ่งจะเป็นตัวกระตุ้นสมองและระบบประสาทอัตโนมัติ ให้มีการหลั่งน้ำลายและน้ำย่อยในกระเพาะอาหารเพื่อเตรียมการย่อยอาหาร ทำการทดลองเช่นนี้ระยะหนึ่ง จากนั้นนักวิทยาศาสตร์ได้ทดลองสั่นกระดิ่งโดยที่ไม่มีอาหาร สุนัขยังคงมีการหลั่งน้ำลายและน้ำย่อยในกระเพาะอาหารออกมาเหมือนตอนให้อาหาร จะเห็นว่าสุนัขได้เชื่อมโยงเสียงกระดิ่งซึ่งเป็นตัวกระตุ้นพร้อมกับการคาดหวังว่าจะได้รับอาหาร
สมองของผู้ติดยาเสพติดก็เช่นเดียวกัน จะตอบสนองต่อตัวกระตุ้นที่ถูกวางเงื่อนไขทำให้เกิดความอยากยาเสพติดจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในสมองโดยทำให้เกิดความสุขขณะที่เสพยา และสมองจะบันทึกสิ่งที่พบเห็นขณะนั้นไว้เมื่อเวลาผ่านไป สมองจะตอบสนองต่อสิ่งที่เคยพบเห็นราวกับว่ากำลังจะได้เสพยา เราเรียกสิ่งเหล่านี้ว่า “ ตัวกระตุ้น “ เมื่อผู้ติดยาเผชิญกับตัวกระตุ้นก็จะทำให้เกิดความอยากยา ผู้ติดยาก็เช่นเดียวกัน ในช่วงแรกของการเลิกควรหลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นที่หลีกเลี่ยงได้ เช่น คนที่ยังใช้ยาเสพติด สถานที่ที่เคยเสพ หรืออุปกรณ์เสพ ควบคู่กับฝึกวิธีรับมือเมื่อความอยากเกิดขึ้น เพราะตัวกระตุ้นบางอย่าง เช่น ความเครียดหรืออารมณ์ หลีกเลี่ยงไม่ได้ทั้งหมด และเมื่อเจอตัวกระตุ้นแล้วรับมือได้โดยไม่กลับไปเสพซ้ำหลายครั้ง ความอยากมักค่อยๆ ลดลง
ภาพถ่ายรังสีคอมพิวเตอร์ของสมองผู้ติดยาเสพติดชนิดต่าง ๆ
Ref: U.S. National Institute on Drug Abuse (NIDA)
ฤทธิ์ของยาเสพติดมีผลต่อสมองโดยตรง โดยเฉพาะยาบ้าจะออกฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาทส่วนกลางเมื่อเสพยาบ้าต่อเนื่องสักระยะหนึ่ง สารสื่อเคมีสมองจะเปลี่ยนแปลงและเกิดความผิดปกติของเซลล์สมอง การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีผลทำให้ผู้เสพมีอาการผิดปกติทางอารมณ์ และพฤติกรรม รวมทั้งทำให้ความสามารถของสมองทั้งด้านความจำและความคิดแย่ลง เมื่อมีการเสพยาเพิ่มขึ้นอีก ผู้เสพยาจะเริ่มมีอาการทางจิตได้แก่ หูแว่ว หรือมีความรู้สึกว่ามีแมลงไต่ตามผิวหนัง หากผู้เสพยังไม่เลิกเสพ อาจจะก่อให้เกิดโรคจิตตามมาในที่สุด
ภาพสแกนสมองด้วยเพทสแกน (PET Scan) ในระยะต่าง ๆ แสดงให้เห็นว่า การทำงานของสมองเปลี่ยนไปตั้งแต่ระยะเสพยาจนกระทั่งถึงระยะติดยา และการทำงานของสมองฟื้นตัวและดีขึ้นได้ชัดเจนเมื่อหยุดใช้ต่อเนื่องนานพอร่วมกับการบำบัดฟื้นฟู โดยระยะเวลาและระดับการฟื้นตัวขึ้นกับชนิดสาร ปริมาณ และระยะเวลาที่ใช้
Ref: U.S. National Institute on Drug Abuse (NIDA)
ภาพถ่ายรังสีคอมพิวเตอร์ 3 มิติที่แสดงให้เห็นผิวสมองด้านนอก ( Cerebral Cortex ) เปรียบเทียบระหว่างสมองคนปกติ สมองผู้ติดยาระยะต้น และสมองผู้ติดยาระยะปลาย
ผิวสมองที่มีลักษณะขรุขระในผู้ติดยาระยะต้นและระยะปลาย แสดงให้เห็นถึงการทำงานน้อยลงของเซลล์สมองซึ่งเกิดเนื่องมาจากฤทธิ์ของยาเสพติดต่อเซลล์สมองโดยตรง ยิ่งระยะของการติดยานานขึ้น การทำงานของสมองยิ่งน้อยลง
การทำงานของสมองด้านนอกน้อยลง มีผลให้ความสามารถด้านความจำ ความนึกคิด การตัดสินใจ และการคำนวณลดน้อยลง โดยในระยะต้นผู้ติดยาจะไม่ค่อยตระหนักถึงการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ต้องอาศัยแบบทดสอบความสามารถของสมองจึงจะสามารถตรวจพบได้ ต่อเมื่อการติดยาดำเนินไประยะหนึ่ง ผู้ติดยาและผู้ใกล้ชิดจะสามารถรับรู้ถึงความผิดปกติด้านต่าง ๆ ของสมอง
พยาธิสภาพของสมองจะลดน้อยลงเมื่อผู้ติดยาเลิกเสพยา สมองจะพยายามซ่อมแซมโดยการเพิ่มเครือข่ายของเซลล์สมอง แต่ต้องใช้ระยะเวลาการซ่อมแซมนานพอสมควรหรือต้องผ่านการบำบัดรักษาที่มีประสิทธิภาพ
ความทรงจำฝังแน่นและความอยากยาเสพติด
ผู้ที่ติดยามักมีความทรงจำที่ฝังแน่นเกี่ยวกับยาเสพติด ที่เป็นอุปสรรคสำคัญอย่างหนึ่งในการเลิกยาเสพติด การทดลองนี้เป็นหลักฐานที่ดี โดยนักวิจัยได้ทำการทดลองฉายวีดีทัศน์ 2 อย่างให้แก่ผู้ที่กำลังเลิกเสพสารโคเคน และใช้ Positron Emission Tomography Scan ในการวัดการทำงานของสมอง ผลการทดลองพบว่าวีดีทัศน์ภาพตัวกระตุ้นเร้า เช่น อุปกรณ์เสพยา เป็นต้น สามารถกระตุ้นเร้าให้สมองส่วน Amygdala ทำงานมากขึ้นพร้อม ๆ กับที่ผู้ป่วยรายงานว่ามีอาการอยากยา ซึ่งโดยปกติสมองส่วนนี้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับความทรงจำและอารมณ์ ส่วนวีดีทัศน์ภาพธรรมชาติไม่กระตุ้นสมองส่วนนี้และไม่ทำให้เกิดอาการอยากยา เช่นเดียวกับผู้ที่เลิกยาเสพติดได้แล้ว ที่มีสมองส่วน Amygdala ในผู้ป่วยมีการทำงานที่เปลี่ยนแปลงไป สามารถถูกกระตุ้นเร้าได้ง่ายโดยตัวกระตุ้นเร้า ทำให้ผู้ที่กำลังเลิกเสพยาอ่อนไหวและหันกลับไปเสพยาได้ง่าย
วิธีเลิกยาเสพติดไม่ง่าย เพราะเมื่อสมองเปลี่ยนเข้าสู่ภาวะติดแล้ว การเลิกด้วยตัวเองตามลำพังจึงยากสำหรับหลายคน ความช่วยเหลือจากแพทย์และทีมบำบัดจึงสำคัญ โดยเฉพาะผู้ที่เคยพยายามเลิกแล้วกลับไปเสพซ้ำ หรือมีปัญหาสุขภาพจิตร่วมด้วย หากคุณ หรือคนในครอบครัวเป็นผู้ที่หลงผิดแล้วและอยากเลิกยาเสพติดหรือครอบครัวที่กำลังหาทางบำบัดยาเสพติด ปรึกษา DAY ONE REHABILITATION CENTER ศูนย์บำบัดยาเสพติด บรรยากาศรีสอร์ทและสถานที่โอบล้อมด้วยสายน้ำและธรรมชาติ สงบและผ่อนคลาย จังหวัดนครนายก สถานฟื้นฟูสมรรถภาพสำหรับผู้ที่มีปัญหาจากสารเสพติด ที่กำลังหาวิธีเลิกยาเสพติด วิธีเลิกเหล้า ไปจนถึง วิธีเลิกพนัน โดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ จิตแพทย์ พยาบาลจิตวิทยา นักจิตวิทยา นักกิจกรรมบำบัด ที่มีความเชี่ยวชาญในด้านปัญหาสารเสพติด พร้อมให้คำแนะนำและปรึกษา
ติดต่อเรา
99/1 หมู่ 6 ตำบล ศรีจุฬา อำเภอ เมืองนครนายก จังหวัด นครนายก 26000
02-028-7775
จันทร์ – อาทิตย์: 9.00 -17.00